infolinks

UNITED NATION MISSION IN LIBERIA UNMIL

TARIHI

Liberya devleti 1847 yilinda Amerikadan kacan koleler tarafindan kurulan Afrikanin ilk bagimsiz devletidir. 1944-1971 yillari arasida devlet baskanligi yapan William Tubman zamaninda yabanci sermayeye acilan ve buyuk atilimlar yapan Liberyada Amerikadan gelen ve ulkeyi kuran Americo Liberyalilar ile yerli Liberyalilar arasinda her zaman bir cekisme sure gelmistir.

1971-1980 yillari arasinda Devlet Baskani William R. Tolbert ulkeyi yonetmis ancak onun iktidar donemi, pirinc fiyatlarini artirmasiyla halk arasinda yasanan gerginlik nedeniyle 1980 tarihinde o donemde orduda kidemli bascavus olarak gorev yapan Samuel Kanyon Doe’nun gerceklestirdigi ihtilale son bulmustur.

1980-1997

12 Nisan 1980, Kidemli Bascavus Samuel Kanyon Doe Devlet Baskani William R. Tolbert’i, oldurerek bir ihtilal gerceklestirdi ve yonetimi ele gecirerek askeri bir rejim kurdu. (the People's Redemption Council – Halkin Kurtulusu Konseyi). Bu Liberya tarihinde bir ilk olarak kayitlara gecti ve ulke kuruldugu 1847 yilindan itibaren tarihinde ilk kez Amerikadan goc eden elit Americo-Liberyalilarin yerine yerli Liberyalilar tarafindan yonetilmeye baslandi. Yeni rejimin ilk gunlerinde Tolbert hukumetinden ve ileri gelen yandaslarindan bir cogu katledildi ve o gunden bugune Liberia hic durulmadi.

1989’da, Charles Taylor’in Liberya Milli Yurtseverler Cephesi - National Patriotic Front of Liberia (NPFL) mevcut Samuel Doe hukumetine karsi tum ulkeyi icine alan bir isyan baslatti ve cikan ic savasta yakilan yikilan evler ve hayatlarin yaninda 150.000 insan hayatlarini kaybetti. Tamamen yerle bir olan ulkede cogunlugu sivil 850.000 insan goc etmek zorunda kaldi ve gerek ulke icinde gerekse komsu ulkelerde multeci konumuna dustu.

1997-2003

1997 de Devlet Baskani Samuel Doe oldurulerek ilk ic savas sona erdi ve Liberyanin gerceklestirdigi ilk demokratik baskanlik ve milletvekilligi secimleri sonrasi Charles Taylor devlet baskani olarak secildi.

1999 ve 2002 yillari arasinda, ayrilikci gruplar, Uzlasma ve Demokrasi Icin Birlesik Liberalilar (the Liberians United for Reconciliation and Democracy (LURD) ve Liberya Demokrasi Hareketi (Movement for Democracy in Liberia (MODEL) devlet baskani Charles Taylor’a karsi ayaklandi. Karsiklik ve catismalar 2003 yilinda daha da alevlendi ve isyanci gruplar ulkenin buyuk bir bolumunu ele gecirdi.

2003 Haziran’inda iki isyanci grup Charles Taylor’in karargahi olan baskent Monrovya’ya saldirdi ve ancak Agustos 2003’te Devlet Baskani Taylor’in istifayi ve surgunu kabul etmesiyle kusatmayi sona erdirdi. 1999-2003 yillari arasinda suren Ikinci ic savasta 250.000 insanin oldugu ve yuzbinlercesinin goc etmek zorunda kaldigi tahmin ediliyor. Bm yaptirimlari ve uluslararasi baskilar altinda ezilen Charles Taylor Agustos 2003 yilinda devlet baskanligi gorevinden ayrilmak ve Nijeryaya sugune gitmek zorunda kaldi.

29 Temmuz 2003 tarihinde BM Genel Kurulunun, uluslararasi askeri birlikleri Liberya’da konuslandirilmasina karar verdigin gunden bugune ulke huzur ve istikrara kavustu..

18 Agustos 2003 tarihinde, gecici hukumet ve muhalif gruplar Gana’nin baskenti Accra’da Baris Anlasmasi imzalayarak Birlesmis Milletlerden gecici hukumeti desteklemesi ve baris anlasmasinin uygulanmasi icin yardim istediler. Nihayi olarak Bati Afrika Ulkeleri Ekonomik Birligi (ECOWAS (Economic Community of West African States) askerlerinin Liberya’da konuslandirilmasiyla ulkede guvenlik ve asayis tesis edilmis oldu.


2003-2007 UNMIL (BM Liberya Misyonu) Kuruldu

19 Eylul 2003 tarihinde, BM Guvenlik Konseyinin 1509 sayili karariyla 15,000 BM askeri personeli, 250 askeri gozlemci, 160 kurmay subay, 1115 BM polisi konuslandirilmak uzere Liberya’da guvenligi ve asayisi saglamak, nizam ve intizami tesis etmek amaciyla BM Liberya Misyonu kurulmustur.


Misyonun Kurulus Amaclari ve Hedefleri;

* Gecici hukumeti desteklemek ve baris anlasmasinin uygulanmasini saglamak
* Havalimani, limanlar ve diger onemli ve kritik hukumet binalarinda guvenligi saglamak, BM personelinin, halkin, yardim araclarinin ve malzemelerinin serbest dolasimini temin etmek
* Multecilerin guvenli bir bicimde ulkelerine ve evlerine donmelerini saglamak,
* Sivil halki olasi tehditlerden ve tehlikelerden korumak,
* Liberya Polisi dahil tum kanun uygulayici kuruluslarin personelini egitmek, tavsiyelerde bulunmak ve yeniden yapilanmalarina yardimci olmak,
* DDRR (Silahsizlandirma, Askerden Arindirma, Rehabilite Etme ve Topluma Yeniden Kazandirma) programinin uygulanmasini saglamak,
* Demokratik secimlerin gerceklesmesine yardimci olmak, insane haklari ihlallerini takip ve rapor etmek, cocuklari koruma ve insane haklari alaninda egitimler duzenlemek ve consept olusturmak.




Ekim 2005’te genel secimler gerceklestirildi ve Ellen Johnson-Sirleaf oylarin yaklasik %60’ini alarak devlet baskani secildi. Boylece gecici hukumete son verilerek Sirleaf baskanligindaki mevcut hukumet 16 Ocak 2006 tarihinde yemin ederek goreve basladi. Ellen Johnson-Sirleaf Afrikanin secilmis ilk kadin devlet baskani olarak tarihe gecti.

2006 Mart ayinda Siera Leone’da bulunan Savas Suclari Mahkemesi, bu ulkedeki ic savasi maddi acidan destekledigi ve silah / muhimmat saglayarak savasi korukledigi gerekcesiyle ve insanliga karsi isledigi suclardan dolayi Nijeryada surgunde bulunan eski devlet baskani Charles Taylor’in mahkemeye teslim edilmesini istedi. Taylor, 29 Mart 2006 tarihinde Nijeryadan once Liberya’ya oradan da kelepcelenerek Savas Suclari Mahkemesinin bulundugu Siera Leone’ye isledigi iddia edilen savas suclarindan dolayi yargilanmak uzere gonderildi ve hala yargilama sureci devam etmektedir.

Dunyanin en fakir ulkelerinden biri olan Liberya’da zengin dogal zenginliklerine ragmen halkin %80’i gunluk 1 $’in altinda bir gelirle gecinmektedir. Eski devlet baskani Charles Taylor, sosyal ve ekonomik yapiyi guclendirmek ve halkin refahini artirmak yerine mevcut dogal kaynaklari uluslarasi piyasada ucuz fiyata satarak Siera Leone’deki savasi finance etmek ve kendi ulkesinde silahlanmaya harcamakla suclanmaktadir. Ulkeyi milyarlarca dolar borc yuku altinda birakarak yikilmis ulke ekonomisini tamamen diger ulkelerin ekonomik ve insani yardimlarina bagimli hale sokmustur. .



BM Liberya Misyonu DDRR (Demobilization, Disarmament, Rreintegration and Rehabilitation - Silahsizlandirma, Askerden Arindirma, Rehabilite Etme ve Topluma Yeniden Kazandirma) programini 2004-2005 yillarinda uygulayarak ic savasa katilan 22.000 kadin, 8.500 erkek, 2.500 kiz olmak uzere 11.000 cocuk toplamda 100.000 savasciyi silahsizlandirmis ve uyguladigi meslek edindirme programlariyla topluma kazandirmaya calismaktadir. Ulke genelinde guvenlik ve asayis saglanmis olmasina karsin ekonomik ve sosyal gelisme cok yavas ilerlemektedir.

Liberya Hukumeti, polisi henuz yapilanma asamasinda oldugu, askeri birliklerinin egitimi ise henuz basladigi icin BM Liberya Misyonuna guvenligin saglanmasi konusunda bagimli bulunmaktadir. Aslinda Liberya’da guvenlik hala Birlesmis Milletler tarafindan saglanmaktadir demek cok da yanlis olmaz.

Misyon BM Liberya Misyonu
Karargah Monrovia (Baskent)
Suresi Eylul 2003’te kurulmus olup halen devam etmektedir
Hukuki Dayanagi 30 Eylul 2007 tarihli BM Genel KUrulu Karari

(Karar Sayisi 1750, 30/03/2007 tarihli)

BM Genel Sekreteri Ozel Temsilcisi Alan Doss (United Kingdom)
Operasyon ve Hukuk Islerinden Sorumlu

BM Genel Sekreteri Ozel Temsilcisinin Yardimcisi
Bos
Yeniden Yapilanme ve Idare Islerinden Sorumlu

BM Genel Sekreteri Ozel Temsilcisinin Yardimcisi
Jordan Ryan (United States)
Genelkurmay Baskani Lt. Gen Chikadibia Obiakor (Nigeria)
BM Polis Genel Muduru (Vekil)) Generaal Maritz Du Toit (Namibia)
Insan Kaynaklari 07 June 2007
15,262 uniformali personel, 13,854’u askeri birlik ve 206 askeri gozlemci olmak uzere, 1,163 BM Polisi;

527 Uluslararasi Sivil Personel,

925 Lokal Personel

246 BM Gonullu Personeli

MEVCUT DURUM

* 3,7 milyar dolar dis borcu bulunan Liberya’nin 1980’lerde 1269 dolar olan kisi basina dusen yillik gelir orani 2005 rakamlarina gore 163 dolara gerilemistir. Ekonomik gelisme onunde duran en buyuk sorunlardan biri olan issizlik orani %80’in uzerindedir.
* Elektrik, su ve kanalizasyon alt yapisi tamamen yikilmis olan Liberaya’da halkin cogunlugu bu hizmetlerden faydalanamamaktadir. Kamu ve belediye hizmetleri yok denilecek duzeydedir. Neredeyse butun saglik hizmetleri NGO’lar ve BM tarafindan karsilanmaktadir.
* Ekonominin gelistirilmesi, pazarlarin acilmasi, is olanaklarinin artirilmasi, insani yardimlarin ulastirilmasi ve guvenligin saglanmasi icin hayati oneme haiz yollar ve kopruler savas zamaninda yakilmis yikilmis ve kullanilamaz hale getirilmistir. BM’nin ilgili birimleri yollari ve koprulerin yeniden yapilmasina ve onarilmasina yonelik calismalarina devam etmektedir.
* Egitim sistemi, savas doneminde yetenekli ve egitimli ogretmenlerin oldurulmus olmasi ve yakilip yikilan okul binalarinin yeniden insa edilmesinde yasanan kaynak sikintisi nedeniyle cokmus durumdadir. Ancak BM’nin de katkilariyla onarilan binalarda ilk, orta, lise ve universite egitimi yeniden hayata gecirilmis ve her gecen gun biraz daha iyiye gitmektedir..
* Hukuk sistemi, ozellikle baskent Monrovia disindaki bircok mahkeme binasinin yikilmasi sebebiyle etkin bir sekilde islememektedir. Hukuk sistemi ve yargilama sureci sehir ve ilce merkezlerinde uygulamaya gecirilmis olmakla birlikte ozellikle kirsal alanda ulasim imkanlari olmayan bolgelerde sorunlar, kitlesel cezalandirma/oldurme (mob-violence) ve zehir icirme/kafasini kesmek suretiyle idam etme gibi yaptirimlari da iceren geleneksel ve ilkel yontemlerle cozume kavusturulmaya calisilmaktadir.
* Sivil savasin sonunda ulke icinde 314,000 gocmen ve civar ulkelere kacan 340,000 multeci bulundugu Birlesmis Milletler Multeciler Yuksek Komiserligi tarafindan kayit edilmistir. Bunlari cogunlugu guvenlik ve asayis ortami saglandiktan sonra 2006 yili icerisinde evlerine geri donmuslerdir.
* Araliklarla 14 yil suren toplam 3 Milyon nufusu olan bir ulkenin, 500.000 insaninin olumune 1.5 milyonunun goc etmesine sebep olan ic savas sonrasi saglanan bu guvenlik ortaminda insanlar yeniden hayatlarini kurmaya ve savas sonrasi doneme adapte olmaya calismaktadirlar.

Africa'nin ilk bayan basbakani President Ellen Johnson-Sirleaf, cok uzun yillar suren ic savasin olumsuz etkileri ve travmasindan toplumu kurtarmanin yani sira ulkede ekonomik ve sosyal gelismeyi saglamak gibi cok zor bir gorevi uslenmis bulunmaktadir.

Bu zor gorev ayni zamanda,

* Ic savasa katila genclerin yeniden topluma kazandirilmasi,
* Savas sirasinda evlerini terkeden ve sonrasinda yasadiklari topraklara geri donen gocmenler ve multecilerin yerlestirilmesi
* Yeni is imkanlari ve gelir getirici firsatlarin yaratilmasi,
* Ic savas sirasinda yikilan alt yapinin onarilmasi ve yeniden insasi
* Askeri Birliklerin ve Polis Teskilatinin yeniden kurulmasi ve modernlestirilmesi,
* Yikilan devlet otoritesinin tum ulkede yeniden tesisi

gibi cok onemli basliklari icermektedir. Bunlari basarabilmesi, ulusal birligi ve ekonomik gelismeyi saglayabilmek icin, Sirleaf’in, ic savas sonrasi BM’nin ambaryo koyarak ihracini yasakladigi ve gectigimiz gunlerde bu amborgosunu kaldirdigi elmas, kereste gibi dogal kaynaklarla ulkenin cok zengin oldugu kaucuk, demir, deniz urunleri gibi kaynaklarini cok etkili ve organize bir bicimde kullanmasi ve yabanci sermayenin ulkeye akmasini saglamasi gerekmektedir.


UN POLICE

19 Eylul 2003 tarihli ve 1509 sayili BM Genel Kurul karariyla Birlesmis Milletler polisi, Liberya Hukumeti icin gerceklestirilecek guvenlik reformlarina yardimci olmak, Liberya Polis Teskilati’nin yeniden yapilanmasi ve egitimine katkida bulunmak, demokratik bir polis teskilati kurulabilmesi icin egitim programlari gelistirmekle gorevlendirilmistir.

Bu misyonu gerceklestirebilmek icin Liberya’da toplam 39 ulkeden 534 UN Polisi, 605 Cevik Kuvvet, 19 Gardiyan, ve 5 Sinir Polisi olmak uzere toplam 1163 BM Polisi gorevlendirilmistir.

Turkiye amir ve mudur sinifindan toplam 33 polisiyle katkida bulundugu Liberya misyonda Nigerya, Gana ve Filipinlerden sonra BM Polisine sagladigi insan kaynagi acisindan 4. (dorduncu) sirada yeralmaktadir.

BM tarafindan atfedilen gorevi basariyla tamamlayabilmek icin Liberya Misyonundaki BM Polisi ve Yerel Polis,

* Egitim ve Gelistirme,
* Reform ve Yeniden Yapilanma
* Arastirma ve Planlama
* Operasyon
* Suc Sorusturma Birimi

Olmak uzere ortak bir sekilde teskilatlanmistir. Her birimin basinda bir koordinator bulunmakta olup danisman, gozetmen, egitimci olarak gorev yapan BM polisinin yonetimi, koordinasyonu ve isbirligi ile gorevlendirilmislerdir.

*Alıntıdır.

Hiç yorum yok: